حسن سپهرفر، پژوهشگر و مردم‌شناس اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی آذربایجان غربی در یادداشتی نوشت: روز ملی روستا و عشایر(۱۵ مهر)، فرصتی برای بازاندیشی در یکی از کهن‌ترین و اصیل‌ترین شکل‌های زیست انسانی در ایران است، زندگی روستایی و عشایری، تنها یک شیوه معیشت نیست، بلکه منظومه‌ای از دانش، فرهنگ، هویت و سازگاری با محیط است که قرن‌ها در بستر جغرافیای ایران شکل گرفته و نسل به نسل منتقل شده است. 

از منظر مردم‌شناختی به لحاظ مؤلفه‌های سه گانه: رابطه انسان با انسان، تاثیر انسان بر طبیعت و بالعکس، این شیوه‌های زندگی گنجینه‌ای زنده از میراث ناملموس محسوب می‌شوند که مطالعه آن‌ها به فهم عمیق‌تر هویت فرهنگی ایرانیان یاری می‌رساند.

روستا و ایل، دو الگوی زیست‌بوم‌محور هستند که در تعامل با طبیعت، نظام‌های اجتماعی، اقتصادی و آیینی ویژه‌ای پدید آورده‌اند، در زندگی روستایی، پیوند با زمین، چرخه فصول، آیین‌های کشاورزی، معماری بومی، صنایع‌دستی، و نظام‌های تعاون و همیاری(مانند فئله فئله، بنه، جوق‌بندی‌ها، تعاونی‌های سنتی و... ) بازتابی از خرد جمعی، مدیریت سنتی و همزیستی با محیط است.

در زندگی عشایری، کوچ به مثابه یک «آیین زیست» عمل می‌کند؛ یعنی جابه‌جایی فصلی نه فقط یک ضرورت معیشتی، بلکه سازوکاری برای حفظ تعادل بوم‌شناختی، پویایی فرهنگی و انسجام اجتماعی است.

توجه به موضوع کوچ و زندگی ایل جلالی و تلاش برای ثبت آن که از اقدامات دفتر مطالعات مردم شناسی اداره‌کل میراث فرهنگی استان آذربایجان غربی بوده طی دوبار درسال های ۱۳۸۸ و ۱۴۰۱ به ترتیب با شماره های ۲۸ و ۸ اتفاق افتاد و دیگر در حوزه دانش های عمومی مانند: مهارت تهیه قوروت سنتی( کشک ) با شماره ۲۸۳۴ در سال ۱۴۰۴؛ مهارت تهیه کوپه پنیری با شماره ۲۹۴۹ در سال ۱۴۰۲ و مهارت تهیه توربا قاتیغی ( چوتدان) با شماره ۲۹۵۰ در سال ۱۴۰۲ که سه اثر اخیر با همکاری واحد تحقیق و پژوهش جهاد کشاورزی استان اتفاق افتاده؛ثبت ملی این کوچ، گامی در جهت پاسداشت این میراث زنده و انتقال آن به نسل‌های آینده است.

زندگی روستایی و عشایری، الگویی از توسعه پایدار، سازگاری با محیط، تنوع فرهنگی و اقتصاد مقاومتی ارائه می‌دهد. روستاها و ایلات، حافظان دانش‌های مردمی در بحث‌های گاه‌شماری، غذا و خوراک، و شیوه‌های سنتی مدیریت آب و خاک و... هستند؛ دانشی که در نظام‌های مدرن کمتر به آن توجه می‌شود، از سوی دیگر، کوچ عشایری به مثابه یک «موزه زنده» عمل می‌کند؛ جایی که می‌توان آیین‌ها، زبان‌ها، موسیقی‌ها و هنرهای در حال فراموشی را مشاهده کرد.

روز ملی روستا و عشایر، تنها یک مناسبت تقویمی نیست؛ فرصتی است برای ثبت، مستندسازی و بازشناسی این میراث ناملموس که پژوهش‌های مردم‌شناختی در این حوزه می‌توانند به حفظ حافظه فرهنگی، توانمندسازی جوامع محلی، و پیوند نسل‌ها کمک کند. 

زنده نگه داشتن روستا و ایل، به معنای زنده نگه داشتن ریشه‌های هویتی و تنوع فرهنگی ایران است؛ میراثی که نه در موزه‌ها، بلکه در زندگی روزمره مردمانش جریان دارد، آنچه که باید دستگاه‌های ذی‌ربط در این حوزه خصوصاً با ثبت اثر نقش‌های عمده‌ای را برای حفاظت و پاسداری از آن ایفا کنند. 

انتهای پیام/